Посветителен надпис в стихове на птицегадател от Филипопол

Паметник III.920
Автор
Георги Михаилов, Николай Шаранков
Вид паметник
плоча
Материал
мрамор
Място на намиране
Пловдив, южно от църквата "Св. Петка Старата".
Произход
Филипопол
Размери
вис. 50 см, шир. 32 см, деб. 12 - 15 см
Институция и инвентарен номер
Размер на буквите
вис. 1 - 1.5 см
Разположение на надписа
Плочата е преизползвана и горната ѝ част липсва, а в долната половина има правоъгълно издълбаване, което нарушава целостта на надписа. Под редове 2, 3, 5, 7, 9, 11 са оставени по-големи междуредия.
Декорация
Надпис
Жанр на надписа
частен посветителен надпис - стих
Датиране
края на II - първата половина на III в. сл.Хр.
Критерии за датиране
форма на буквите
Изображения
Текст

0[---] |
[---].ω .ο[---] |
[---] Φοίβῳ μαν[τ--] |
[κ]αὶ γρ μοι δῶρον ἐχαρείσατο [μαντοσυνάων], |
ὥσπερ Θεστορίδῃ Κάλχᾳ πόρε ((leaf)) Φοῖβο[ς Ἀπόλλων] |
5ὄρνειθας καθορᾶν καὶ ἀτρεκέα μαν[τεύσασθαι]. |
καὶ γὰρ Πουλυδάμας Φρύγιος καὶ μάντις [μύμων] |
αἰετὸν εἰσορόων ὄφεως σπείραισι δεθέντ[α] |
μνηστῆρσιν ὄλεθρον Ἁλιθέρσης ἔπε παρό[ντα]· |
τοὔνεκα σοί, Παιάν, χαριέστατα δῶρ’ ἀνέθηκα, |
10ὄφρα τις ὀψ<ι>γόνων [κ γῆς] πίης ἐσαθρήσας |
γνώσῃ Τε[··c.8·· οἰωνοπ]όλων ὄχ’ ἄριστον. |
ταῦτα [··c.15·· σ]οι δῶρ’ ἀνέθηκ[α] |
σὸς πρόπ̣[ολος ··c.12·· Φοί]βοιο προφήτη[ς] |
εὐτε[χνίῃ κλεινὸς πᾶσιν ἐν] οἰνοπόλοις.

0---
---.Ω.Ο---
---.ΟIΒΩMΑ.[.]--
[.]..Γ.ΡMΟΙΔΩΡΟNEΧΑΡΕIΣΑ..[...........]
ΩΣΠΕΡΘΕΣΤΟΡIΔHΚAΛΧAΠOΡΕ- leaf ΦΟIΒΟ[.........]
5OΡNΕΙΘΑΣΚΑΘΟΡANΚΑIAΤΡΕΚEΑMΑN[.........]
ΚΑIΓAΡΠΟΥΛΥΔAMΑΣΦΡYΓΙΟΣΚΑIMANΤΙΣ.[.....]
ΑIΕΤONΕIΣΟΡOΩNOΦΕΩΣΣΠΕIΡΑΙΣΙΔΕΘENΤ[.]
MNΗΣΤHΡΣΙNOΛΕΘΡΟNAΛΙΘEΡΣΗΣEΠΕΠΑΡO[...]
.ΟYNΕΚΑΣΟIΠΑΙANΧΑΡΙEΣΤΑΤΑΔΩΡANEΘΗΚΑ
10OΦΡΑΤΙΣOΨ[.]ΓONΩN.[. ...].ΠIΗΣEΣΑΘΡHΣΑ.
ΓNΩΣHΤΕ........[......]OΛΩNOΧAΡΙΣΤΟ.
ΤΑYΤΑ...............[.]ΟΙΔΩΡANEΘΗΚ[.]
ΣOΣΠΡOΠ̣[....]............[...]ΒΟΙΟΠΡΟΦHΤ.[.]
ΕYΤΕ[.... .............................................]ΟINΟΠOΛΟΙ.

| ---
| ---.ω .ο---
| --- Φοίβῳ μαντ--
| καὶ γρ μοι δῶρον ἐχαρείσατο μαντοσυνάων,
| ὥσπερ Θεστορίδῃ Κάλχᾳ πόρε ((leaf)) Φοῖβος Ἀπόλλων
| ὄρνειθας καθορᾶν καὶ ἀτρεκέα μαντεύσασθαι.
| καὶ γὰρ Πουλυδάμας Φρύγιος καὶ μάντις μύμων
| αἰετὸν εἰσορόων ὄφεως σπείραισι δεθέντα
| μνηστῆρσιν ὄλεθρον Ἁλιθέρσης ἔπε παρόντα·
| τοὔνεκα σοί, Παιάν, χαριέστατα δῶρ’ ἀνέθηκα,
| ὄφρα τις ὀψιγόνων κ γῆς πίης ἐσαθρήσας
| γνώσῃ Τε ˘ ˘ ˉ ˘ οἰωνοπόλων ὄχ’ ἄριστον.
| ταῦτα ˘ ˉ ˘ ˘ ˉ ˘ ˘ ˉ σοι δῶρ’ ἀνέθηκα
| σὸς πρόπ̣ολος ˘ ˘ ˉ ˘ ˘ ˉ Φοίβοιο προφήτης
| εὐτεχνίῃ κλεινὸς πᾶσιν ἐν οἰνοπόλοις.
Текст
.. на Феб, покровителя на прорицатели...
Благоволи Аполон да всели в мен гадателска дарба,
както у Калхас, на Тестор потомък; сам Феб отреди ми
птиците да наблюдавам, правдиво съдби да вещая,
равен с фригиеца Полидамант, с Халитерс безпогрешен
(още в мига, щом съзря стегнат в пръстени змийски орела,
той разпозна предстоящата гибел на всички женихи).
Ето защо посветих ти, Пеане, най-прелестни дари –
щом от далечна земя някой в бъдеще дойде и види,
нека узнае, че аз бях далеч най-добрият гадател!
Да, Аполоне, такива подаръци аз посветих ти,
твоят достоен служител, на Феб свещен прорицател,
птицегадател, прославен сред всички със свойто изкуство.
Място на намиране

Google maps


tag: l
⤦ n: 0

tag: lb
< GAP >

extent: unknown
ω ο

tag: l
⤦ n: 1

tag: lb
< GAP >

extent: unknown
unit: character
< GAP >

reason: illegible
unit: character
quantity: 1
ω

tag: #text
< GAP >

reason: illegible
unit: character
quantity: 1
ο

tag: #text
< GAP >

extent: unknown
unit: character
Φοίβῳ μαντ

tag: l
⤦ n: 2

tag: lb
< GAP >

extent: unknown
unit: character
Φοίβῳ

type: divine
ref: Apollo
tag: persName
Φ

tag: unclear
οίβῳ

tag: #text
μα

tag: #text
ν

tag: unclear
τ

tag: supplied
< GAP >

unit: character
καὶ γάρ μοι δῶρον ἐχαρείσατο μαντοσυνάων,

tag: l
⤦ n: 3

tag: lb
καὶ

tag: w
κ

tag: supplied
αὶ

tag: unclear
γάρ

tag: w
γ

tag: #text

tag: unclear
ρ

tag: #text
μοι

lemma: ἐγώ
tag: w
δῶρον

lemma: δῶρον
tag: w
ἐχαρείσατο

lemma: χαρίζομαι
tag: w
ἐχαρείσα

tag: #text
το

tag: unclear
μαντοσυνάων

tag: supplied
,

tag: #text
ὥσπερ Θεστορίδῃ Κάλχᾳ πόρε Φοῖβος Ἀπόλλων

tag: l
⤦ n: 4

tag: lb
ὥσπερ

lemma: ὥσπερ
tag: w
Θεστορίδῃ Κάλχᾳ

type: divine
ref: Calchas
tag: persName
πόρε

lemma: πορεῖν
tag: w

type: leaf
tag: g
Φοῖβος Ἀπόλλων

type: divine
ref: Apollo
tag: persName
Φοῖβο

tag: #text
ς Ἀπόλλων

tag: supplied
ὄρνειθας καθορᾶν καὶ ἀτρεκέα μαντεύσασθαι.

tag: l
⤦ n: 5

tag: lb
ὄρνειθας

lemma: ὄρνις
tag: w
καθορᾶν

lemma: καθοράω
tag: w
καὶ

tag: w
ἀτρεκέα

lemma: ἀτρεκής
tag: w
μαντεύσασθαι

lemma: μαντεύομαι
tag: w
μαν

tag: #text
τεύσασθαι

tag: supplied
.

tag: #text
καὶ γὰρ Πουλυδάμας Φρύγιος καὶ μάντις ἀμύμων

tag: l
⤦ n: 6

tag: lb
καὶ

tag: w
γὰρ

tag: w
Πουλυδάμας

ref: Polydamas
type: divine
tag: persName
Φρύγιος

lemma: Φρύγιος
tag: w
καὶ

tag: w
μάντις

lemma: μάντις
tag: w
ἀμύμων

lemma: ἀμύμων
tag: w

tag: unclear
μύμων

tag: supplied
αἰετὸν εἰσορόων ὄφεως σπείραισι δεθέντα

tag: l
⤦ n: 7

tag: lb
αἰετὸν

lemma: ἀετός
tag: w
εἰσορόων

lemma: εἰσοράω
tag: w
ὄφεως

lemma: ὄφις
tag: w
σπείραισι

lemma: σπεῖρα
tag: w
δεθέντα

lemma: δέω
tag: w
δεθέντ

tag: #text
α

tag: supplied
μνηστῆρσιν ὄλεθρον Ἁλιθέρσης ἔπε παρόντα·

tag: l
⤦ n: 8

tag: lb
μνηστῆρσιν

lemma: μνηστήρ
tag: w
ὄλεθρον

lemma: ὄλεθρος
tag: w
Ἁλιθέρσης

ref: Halitherses
type: divine
tag: persName
ἔπε

lemma: λέγω
tag: w
παρόντα

lemma: πάρειμι
tag: w
παρό

tag: #text
ντα

tag: supplied
·

tag: #text
τοὔνεκα σοί, Παιάν, χαριέστατα δῶρ’ ἀνέθηκα,

tag: l
⤦ n: 9

tag: lb
τοὔνεκα

lemma: τοὔνεκα
tag: w
τ

tag: unclear
οὔνεκα

tag: #text
σοί

lemma: σύ
tag: w
,

tag: #text
Παιάν

ref: Apollo
type: divine
tag: persName
,

tag: #text
χαριέστατα

lemma: χαρίεις
tag: w
δῶρ’

lemma: δῶρον
tag: w
ἀνέθηκα

lemma: ἀνατίθημι
tag: w
,

tag: #text
ὄφρα τις ὀψιγόνων ἐκ γῆς ἀπίης ἐσαθρήσας

tag: l
⤦ n: 10

tag: lb
ὄφρα

lemma: ὄφρα
tag: w
τις

lemma: τις
tag: w
ὀψιγόνων

lemma: ὀψίγονος
tag: w
ὀψ

tag: #text
ι

tag: supplied
γόνων

tag: #text
ἐκ

tag: w

tag: unclear
κ

tag: supplied
γῆς

tag: supplied
ἀπίης

lemma: ἄπιος
tag: w

tag: unclear
πίης

tag: #text
ἐσαθρήσας

lemma: εἰσαθρέω
tag: w
ἐσαθρήσα

tag: #text
ς

tag: unclear
γνώσῃ Τε οἰωνοπόλων ὄχ’ ἄριστον.

tag: l
⤦ n: 11

tag: lb
γνώσῃ

lemma: γιγνώσκω
tag: w
Τε

tag: #text

met: - - + -
tag: seg
οἰωνοπόλων

lemma: οἰωνοπόλος
tag: w
οἰωνοπ

tag: supplied
όλων

tag: #text
ὄχ’

lemma: ὄχα
tag: w
ἄριστον

lemma: ἄριστος
tag: w
ἄριστο

tag: #text
ν

tag: unclear
.

tag: #text
ταῦτα σοι δῶρ’ ἀνέθηκα

tag: l
⤦ n: 12

tag: lb
ταῦτα

lemma: οὗτος
tag: w

met: - + - - + - - +
tag: seg
σοι

lemma: σύ
tag: w
σ

tag: supplied
οι

tag: #text
δῶρ’

lemma: δῶρον
tag: w
ἀνέθηκα

lemma: ἀνατίθημι
tag: w
ἀνέθηκ

tag: #text
α

tag: supplied
σὸς πρόπ̣ολος Φοίβοιο προφήτης

tag: l
⤦ n: 13

tag: lb
σὸς

lemma: σός
tag: w
πρόπ̣ολος

lemma: πρόπολος
tag: w
πρόπ̣

tag: #text
ολος

tag: supplied

met: - - + - - +
tag: seg
Φοίβοιο

ref: Apollo
type: divine
tag: persName
Φοί

tag: supplied
βοιο

tag: #text
προφήτης

lemma: προφήτης
tag: w
προφήτ

tag: #text
η

tag: unclear
ς

tag: supplied
εὐτεχνίῃ κλεινὸς πᾶσιν ἐν οἰνοπόλοις.

tag: l
⤦ n: 14

tag: lb
εὐτεχνίῃ

lemma:
tag: w
εὐτε

tag: #text
χνίῃ

tag: supplied
κλεινὸς πᾶσιν ἐν

tag: supplied
κλεινὸς

lemma: κλεινός
tag: w
πᾶσιν

lemma: πᾶς
tag: w
ἐν

tag: w
οἰνοπόλοις

lemma: οἰωνοπόλος
tag: w
οἰνοπόλοι

tag: #text
ς

tag: unclear
.

tag: #text
Критически апарат
Букви в лигатура:
3 ωρ, νε;
4 ως, ηκ;
5 νε, νκ;
7 ων, ως, πε;
8 μνη, ηρ, νς, πε;
9 νε, ωρ, νε, ηκ;
10 νωνε, ησ, ησ;
11 νως, λων;
12 ωρ, νε, ηκ;
13 πρ.
Апарат:
13 О. Борман смята, че към πρόπολος и προφήτης трябва да има епитети, и предлага за втората част на стиха ἱερὸς Φοίβοιο προφήτης; за първата част Н. Шаранков предлага σὸς πρόπολος σώφρων.
14Стихът е възстановен от Н. Шаранков, у Михаилов: εὐσ̣[εβέος πόλεως ἔντροφος] οἰνοπόλου.
Коментар

Единственият известен досега метрически надпис от провинция Тракия, посветен от птицегадател. Птицегадания вероятно се споменават и в надпис за основаване на светилище на Артемида от района на Никополис ад Нестум (IGBulg 2338). В редове 3-11 текстът имитира Омир.

Библиография
Mihailov, Georgius. Inscriptiones Graecae in Bulgaria repertae. T. III.1, 1961.

Михаилов, Георги. Гръцките епиграми от българските земи. В: Годишник на Софийския университет, Историко-филологически факултет T. 39, 1943, стр. 1-70.

Bormann, Eugen. Inschriften aus Philippopel.. В: Archaeologisch-epigraphische Mittheilungen aus Oesterreich-Ungarn T. 19, 1896, стр. 230–236.